زمانی که رشته ریاضی را انتخاب کردم و کنکور دادم، روزهای اوج مهندسی بود. رشته ریاضی درس خواندن و سپس مسیر مهندسی را ادامه دادن گزینه بسیار مطلوبی بود؛ چه به لحاظ پرستیژ اجتماعی و چه به لحاظ آینده شغلی. شرکتهای بزرگ داخلی مثل مپنا در حال گسترش بودند و اپراتورهای تلفن همراه و شرکتهای مخابراتی و حتی صنعت برق رشد و پیشرفت قابل توجهی را تجربه میکردند. به همین دلیل آینده مهندسی، خصوصاً مهندسی برق روشن بود و این رشته، با توجه به اینکه رشته دشواری هم به حساب میآمد، به اصطلاح روی بورس بود. در دانشگاه امیرکبیر ما معتقد بودیم که داریم برای چرخاندن چرخ صنعت پرورش مییابیم و استادها تقریبا همه دستی بر آتش صنعت داشتند.
در چند سال گذشته اما به نظر میرسد که آینده پیش روی مهندسی برق تغییر کردهاست. کنکوریهای رشته ریاضی کاهش یافتهاند و دیگر مهندسی مثل قبل خریدار ندارد؛ شاید به خاطر شلوغشدن بازار یا بعضا افت صنعت در حوزههای مهندسیبر و کاهش درآمد مهندسان، این رشتهها مثل قبل رونق نداشتهباشد؛ به شکلی که در سالهای اخیر خیلی از شرکتهایی که هسته اصلیشان مهندسی است برای تامین کارکنان مورد نیاز خود دچار چالش شدهاند.
با این اوصاف، آینده مهندسی در ایران، خصوصا مهندسی برق چطور خواهد بود؟
من فکر میکنم که آینده مهندسی برق در ایران روشن و امیدوارکننده است، زیرا فرصت ها و چالش های زیادی برای نوآوری و پیشرفت در این زمینه وجود دارد. برخی از حوزههایی که فکر میکنم برای ایران مهم و مرتبط هستند عبارتند از:
منابع انرژی تجدیدپذیر و شبکه های هوشمند
ایران پتانسیل زیادی برای بهره برداری از منابع انرژی تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی، بادی، آبی و زمین گرمایی دارد. این منابع میتوانند به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و بهبود پایداری زیست محیطی کشور کمک کنند. خصوصا که برخی آمار و اطلاعات نشان میدهد که اگر سرمایهگذاری مناسبی در صنایع وابسته به سوختهای فسیلی صورت ندهیم، طی هشت سال آینده با چالشهایی جدی روبرو خواهیم شد. با این حال، باید دقت داشتهباشیم که ادغام منابع تجدیدپذیر در شبکه برق موجود نیازمند فناوریها و راهحلهای هوشمندی است که بتواند تغییرپذیری و عدم قطعیت این منابع را مدیریت کند. اینجاست که مهندسان برق میتوانند نقشی کلیدی در طراحی و توسعه شبکههای هوشمند داشته باشند و تولید، انتقال، توزیع و مصرف برق از منابع مختلف را بهینه کنند.
ارتباطات و شبکههای بی سیم
ایران دارای جمعیت زیاد و متنوعی است که نیازمند دسترسی مطمئن و مقرون به صرفه به فناوریهای اطلاعات و ارتباطات است. ارتباطات و شبکههای بی سیم برای فعالکردن اتصال و تشویق و تحریک برنامههای مختلف مانند آموزش، مراقبتهای بهداشتی، سرگرمی، رسانههای اجتماعی، تجارت الکترونیک و غیره ضروری هستند. مهندسان برق میتوانند حوزههای مختلفی کار کنند: بهبود عملکرد، امنیت، کارایی و مقیاسپذیری سیستمها و شبکههای بیسیم که میتوانند تقاضای رو به رشد برای دادهها و خدمات را پشتیبانی کنند.
هوش مصنوعی و یادگیری ماشین
ایران به لحاظ سابقه آموزش و پرورش روی بحث ریاضیات و علوم پایه تاکید زیادی دارد. این نقطه قوت را میتوان در زمینه هوش مصنوعی و یادگیری ماشین اعمال کرد. استفاده از این زمینهها میتواند بسیاری از جنبههای جامعه و اقتصاد ما را متحول کنند، مانند مراقبتهای بهداشتی، آموزش، حمل و نقل، تولید، کشاورزی، سرگرمی و غیره. مهندسان برق میتوانند از دانش خود در زمینه پردازش سیگنال، بهینهسازی، تئوری کنترل، بینایی کامپیوتر، پردازش زبان طبیعی و موارد دیگر برای توسعه سیستمها و الگوریتم های هوشمندی استفاده کنند که میتوانند از دادهها یاد بگیرند و کارهای پیچیده را انجام دهند.
در یک جمعبندی میتوان گفت که صنعت امروز، خصوصا با شرایط فعلی و نیاز شدیدی که بازار کار به متخصصان برق دارد، میتواند دیگر بار زمین بازی مهندسان برق شود و رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی را برای کشور فراهم آورد. طبعا این امر الزاماتی مثل سیاستگذاری درست، برخورداری از رویکرد توسعهای صنایع و … خواهد داشت که در بحثی دیگر به آن خواهم پرداخت.
